Διανομή κερδών σε ΑΕ, ΙΚΕ, ΕΠΕ: Διαδικασία και φορολόγηση
Η διανομή κερδών αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εταιρικές πράξεις, καθώς είναι το στάδιο στο οποίο τα κέρδη που έχει πραγματοποιήσει μία επιχείρηση μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να μεταφερθούν στους μετόχους ή εταίρους.
Η διαδικασία, όμως, δεν είναι απλώς «η εταιρεία είχε κέρδη και τα μοιράζει». Η διανομή κερδών υπόκειται σε εταιρικούς, λογιστικούς και φορολογικούς κανόνες, οι οποίοι διαφέρουν ανάλογα με τη νομική μορφή της επιχείρησης.
Στην Ελλάδα, βασικά νομοθετικά πλαίσια αποτελούν ο ν. 4548/2018 για τις Ανώνυμες Εταιρείες, ο ν. 4072/2012 για τις Ιδιωτικές Κεφαλαιουχικές Εταιρείες και τις προσωπικές εταιρείες και ο ν. 3190/1955 για τις Εταιρείες Περιορισμένης Ευθύνης, ενώ η φορολογία των κερδών και των μερισμάτων διέπεται κυρίως από τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013).
Τι σημαίνει «διανομή κερδών»;
Διανομή κερδών είναι η απόδοση στους μετόχους ή εταίρους ποσών που προκύπτουν από τα διανεμητέα κέρδη της εταιρείας.
Η διανομή μπορεί να αφορά:
- κέρδη της τελευταίας χρήσης
- κέρδη προηγούμενων χρήσεων που έχουν παραμείνει ως «κέρδη εις νέο»
- διανεμητέα αποθεματικά
- σε ορισμένες περιπτώσεις προσωρινό μέρισμα ή απόληψη έναντι κερδών
- άλλες μορφές διανομής που επιτρέπονται από την εταιρική νομοθεσία
Κρίσιμο είναι ότι λογιστικό κέρδος δεν σημαίνει αυτομάτως και διανεμητέο κέρδος. Πρέπει πρώτα να εξεταστούν οι ζημίες προηγούμενων χρήσεων, τα υποχρεωτικά αποθεματικά, οι περιορισμοί της καθαρής θέσης και τυχόν ειδικές διατάξεις του νόμου ή του καταστατικού.
Ποια είναι η βασική διαδικασία;
Η διαδικασία περιλαμβάνει τα εξής στάδια:
- Κλείσιμο της εταιρικής χρήσης
- Κατάρτιση των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων
- Προσδιορισμός των λογιστικών και φορολογικών κερδών
- Υπολογισμός των ποσών που επιτρέπεται να διανεμηθούν
- Σχηματισμός του υποχρεωτικού τακτικού αποθεματικού, όπου απαιτείται
- Έγκριση των οικονομικών καταστάσεων από το αρμόδιο εταιρικό όργανο
- Λήψη απόφασης για τη διανομή
- Καταχώριση/δημοσιότητα στο ΓΕΜΗ, όπου προβλέπεται
- Καθορισμός του μικτού ποσού του μερίσματος ή των κερδών που αναλογούν σε κάθε δικαιούχο
- Υπολογισμός και παρακράτηση του φόρου μερισμάτων, όπου απαιτείται
- Καταβολή του καθαρού ποσού στους δικαιούχους
- Υποβολή της σχετικής δήλωσης παρακρατούμενου φόρου στην ΑΑΔΕ
- Υποβολή των απαιτούμενων βεβαιώσεων εισοδήματος
Η ακριβής διαδικασία εξαρτάται από τη νομική μορφή της εταιρείας.
Φορολόγηση της εταιρείας πριν από τη διανομή
Πριν φτάσουμε στο μέρισμα, πρέπει να υπολογιστεί ο φόρος εισοδήματος της ίδιας της εταιρείας.
Για τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες, ο γενικός φορολογικός συντελεστής των κερδών από επιχειρηματική δραστηριότητα είναι 22% από το φορολογικό έτος 2021 και εφεξής, με ειδικές εξαιρέσεις για ορισμένες κατηγορίες, όπως συγκεκριμένα πιστωτικά ιδρύματα ή ειδικά φορολογικά καθεστώτα.
Άρα, σε μία τυπική κεφαλαιουχική εταιρεία, η βασική ακολουθία είναι:
Κέρδη πριν από φόρο → φόρος εταιρείας 22% → καθαρά κέρδη μετά φόρου → τακτικό αποθεματικό → διανεμητέα κέρδη → φόρος μερίσματος 5%, όπου εφαρμόζεται.
Ο φόρος 22% είναι φόρος της εταιρείας και δεν πρέπει να συγχέεται με τον φόρο 5% που αφορά το εισόδημα από μερίσματα του δικαιούχου.
Φορολόγηση μερίσματος: ο συντελεστής 5%
Ο γενικός φορολογικός συντελεστής για τα μερίσματα είναι 5%. Η ΑΑΔΕ αναφέρει ρητά τον συντελεστή 5% για το εισόδημα από μερίσματα, ενώ ο ίδιος συντελεστής προβλέπεται στα άρθρα 40 και 64 του ΚΦΕ.
Ο φόρος μερισμάτων παρακρατείται από την εταιρεία και αποδίδεται στην ΑΑΔΕ σύμφωνα με τις προθεσμίες των παρακρατούμενων φόρων, με υποβολή της σχετικής δήλωσης παρακράτησης.
Παράδειγμα: συνολική φορολογική επιβάρυνση όταν τα κέρδη διανέμονται σε φυσικό πρόσωπο
Έστω μία Α.Ε., Ι.Κ.Ε. ή Ε.Π.Ε. με φορολογητέα κέρδη 100.000€, η οποία δεν έχει ακόμη συμπληρώσει το όριο του τακτικού αποθεματικού και αποφασίζει να διανείμει ολόκληρο το διανεμητέο ποσό:
| Ποσό | |
|---|---|
| Φορολογητέα κέρδη | 100.000€ |
| Φόρος εισοδήματος 22% | 22.000€ |
| Καθαρά κέρδη | 78.000€ |
| Τακτικό αποθεματικό 5% | 3.900€ |
| Ποσό προς διανομή | 74.100€ |
| Φόρος μερισμάτων 5% | 3.705€ |
| Καθαρό ποσό προς τους εταίρους | 70.395€ |
Συνεπώς, σε αυτή την περίπτωση:
- φόρος εταιρείας: 22.000€
- φόρος μερίσματος: 3.705€
- συνολικοί φόροι: 25.705€
- ποσό που παραμένει στην εταιρεία ως τακτικό αποθεματικό: 3.900€
- καθαρό ποσό στους εταίρους: 70.395€
Η συνολική φορολογική επιβάρυνση επί των αρχικών 100.000€ είναι 25,7%, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν άλλες φορολογικές ιδιαιτερότητες. Τα 3.900€ του αποθεματικού δεν είναι φόρος· παραμένουν στην εταιρεία.
Ανώνυμη Εταιρεία (Α.Ε.)
Για τις Α.Ε. το βασικό πλαίσιο βρίσκεται στα άρθρα 158 έως 163 του ν. 4548/2018, τα οποία ρυθμίζουν την κράτηση αποθεματικού, τους περιορισμούς διανομής, τη διανομή κερδών, το ελάχιστο μέρισμα και το προσωρινό μέρισμα.
Τακτικό αποθεματικό
Κάθε έτος αφαιρείται τουλάχιστον το 1/20, δηλαδή 5%, των καθαρών κερδών για τον σχηματισμό τακτικού αποθεματικού. Η υποχρεωτική κράτηση σταματά όταν το τακτικό αποθεματικό φτάσει τουλάχιστον το 1/3 του μετοχικού κεφαλαίου.
Επομένως, δεν είναι σωστό να λαμβάνεται το σύνολο των καθαρών κερδών και να χαρακτηρίζεται αυτομάτως διανεμητέο.
Περιορισμοί στη διανομή κερδών Α.Ε.
Το άρθρο 159 του ν. 4548/2018 θέτει δύο σημαντικούς περιορισμούς.
Πρώτον, δεν μπορεί να γίνει διανομή εάν μετά τη διανομή η καθαρή θέση της εταιρείας πέφτει κάτω από το όριο που θέτει ο νόμος, λαμβανομένου υπόψη του κεφαλαίου και των μη διανεμητέων ποσών της καθαρής θέσης.
Δεύτερον, το ποσό που διανέμεται δεν μπορεί να υπερβαίνει τα επιτρεπόμενα διανεμητέα αποτελέσματα, αφού ληφθούν υπόψη μεταξύ άλλων:
- τα αποτελέσματα της τελευταίας χρήσης
- αδιάθετα κέρδη προηγούμενων χρήσεων
- διανεμητέα αποθεματικά
- μη πραγματοποιημένα κέρδη
- ζημίες προηγούμενων χρήσεων
- υποχρεωτικές κρατήσεις για αποθεματικά
Άρα, για να βρεθεί το πραγματικά διανεμητέο ποσό χρειάζεται έλεγχος της καθαρής θέσης και όχι μόνο του λογαριασμού «κέρδη χρήσης».
Το ελάχιστο μέρισμα της Α.Ε.
Ο ν. 4548/2018 προβλέπει καταρχήν ελάχιστο μέρισμα 35% των καθαρών κερδών που απομένουν μετά τις προβλεπόμενες μειώσεις.
Το ποσοστό αυτό μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να μειωθεί μέχρι το 10% με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης που λαμβάνεται με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία. Η πλήρης μη διανομή του ελάχιστου μερίσματος απαιτεί ειδικότερη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης με την αυξημένη πλειοψηφία που προβλέπει ο νόμος.
Επομένως, στην Α.Ε. δεν ισχύει ο απλός κανόνας «η Γενική Συνέλευση αποφασίζει ελεύθερα ό,τι θέλει να διανείμει». Υπάρχουν νομοθετικοί περιορισμοί.
Πότε πληρώνεται το μέρισμα της Α.Ε.;
Το προς διανομή ποσό καταβάλλεται στους μετόχους μέσα σε δύο μήνες από την απόφαση της τακτικής Γενικής Συνέλευσης που ενέκρινε τις ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις και αποφάσισε τη διανομή.
Πότε γίνεται η τακτική Γενική Συνέλευση της Α.Ε.;
Η τακτική Γενική Συνέλευση πρέπει να πραγματοποιείται τουλάχιστον μία φορά ανά εταιρική χρήση και, σύμφωνα με το άρθρο 119 του ν. 4548/2018, το αργότερο έως τη 10η ημερολογιακή ημέρα του ένατου μήνα μετά τη λήξη της χρήσης. Για εταιρεία με χρήση 1/1–31/12, αυτό σημαίνει καταρχήν έως 10 Σεπτεμβρίου.
Η Γενική Συνέλευση αποφασίζει, μεταξύ άλλων, για την έγκριση των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων και μπορεί να αποφασίσει και για τη διάθεση των κερδών.
Προσωρινό μέρισμα (προμέρισμα) Α.Ε.
Η Α.Ε. έχει τη δυνατότητα να διανείμει προσωρινό μέρισμα μέσα στην τρέχουσα χρήση, πριν από την έγκριση των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων.
Το άρθρο 162 του ν. 4548/2018 απαιτεί, μεταξύ άλλων:
- απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου
- κατάρτιση ενδιάμεσων οικονομικών καταστάσεων
- να προκύπτει από αυτές ότι υπάρχουν τα απαιτούμενα ποσά
- υποβολή των οικονομικών καταστάσεων στις προβλεπόμενες διατυπώσεις δημοσιότητας δύο μήνες πριν από τη διανομή
Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για εταιρείες που θέλουν να πραγματοποιήσουν διανομή μέσα στη χρήση χωρίς να περιμένουν το οριστικό κλείσιμο της χρήσης.
Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (Ι.Κ.Ε.)
Για την Ι.Κ.Ε. βασική διάταξη είναι το άρθρο 100 του ν. 4072/2012.
Για την έγκριση των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων και τη διανομή κερδών απαιτείται απόφαση των εταίρων.
Πριν από κάθε διανομή κερδών πρέπει να κρατείται τουλάχιστον το 1/20, δηλαδή 5%, των καθαρών κερδών για σχηματισμό τακτικού αποθεματικού.
Τα κέρδη, για να διανεμηθούν, πρέπει να προκύπτουν από τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις και οι εταίροι αποφασίζουν ποιο ποσό θα διανεμηθεί.
Η συμμετοχή στα κέρδη είναι καταρχήν ανάλογη με τον αριθμό των εταιρικών μεριδίων, αλλά το καταστατικό μπορεί να προβλέπει διαφορετικές ρυθμίσεις μέσα στα όρια του νόμου.
Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης (Ε.Π.Ε.)
Στην Ε.Π.Ε. εφαρμόζεται ο ν. 3190/1955, όπως έχει τροποποιηθεί.
Το άρθρο 24 προβλέπει υποχρεωτικό σχηματισμό αποθεματικού: κάθε χρόνο αφαιρείται τουλάχιστον το 1/20 των καθαρών κερδών για σχηματισμό αποθεματικού και η υποχρεωτική κράτηση σταματά όταν αυτό φτάσει το 1/3 του κεφαλαίου.
Το άρθρο 35 προβλέπει ότι, εκτός εάν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά, οι εταίροι έχουν δικαίωμα στα καθαρά κέρδη που προκύπτουν από τον ετήσιο ισολογισμό ανάλογα με τις εισφορές τους. Παράνομη διανομή μη πραγματικών κερδών δημιουργεί υποχρέωση επιστροφής.
Ομόρρυθμες και Ετερόρρυθμες Εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.)
Οι προσωπικές εταιρείες έχουν διαφορετική πρακτική, ιδίως ανάλογα με το εάν τηρούν διπλογραφικά ή απλογραφικά βιβλία.
Η διαδικασία είναι απλούστερη από τις κεφαλαιουχικές εταιρείες. Μετά το κλείσιμο της χρήσης οριστικοποιούνται τα αποτελέσματα και οι εταίροι αποφασίζουν τη διανομή. Η απόφαση μπορεί να καταγραφεί σε πρακτικό, το οποίο όμως δεν υποβάλλεται σε διατυπώσεις δημοσιότητας στο ΓΕΜΗ. Στη συνέχεια, τα ποσά μεταφέρονται στους λογαριασμούς των εταίρων, κατά κανόνα ανάλογα με τα ποσοστά συμμετοχής τους, εκτός αν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά.
Η φορολογική νομοθεσία αντιμετωπίζει τις προσωπικές εταιρείες ως υποκείμενα φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων/νομικών οντοτήτων.
Η ΑΑΔΕ έχει διευκρινίσει ότι στα έντυπα φορολογίας εισοδήματος δηλώνονται ως μερίσματα τα κέρδη που διανέμουν νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες που τηρούν διπλογραφικά βιβλία, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών εταιρειών.
Τι γίνεται όταν ο μέτοχος/εταίρος είναι άλλη εταιρεία;
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες φορολογικές διαφοροποιήσεις.
Όταν μία ελληνική εταιρεία λαμβάνει μέρισμα από άλλη εταιρεία, μπορεί υπό προϋποθέσεις να εφαρμοστεί η απαλλαγή ενδοομιλικών μερισμάτων του άρθρου 48 ΚΦΕ. Μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων είναι:
- συμμετοχή τουλάχιστον 10%
- διακράτηση της συμμετοχής για τουλάχιστον 24 μήνες
- πλήρωση συγκεκριμένων προϋποθέσεων ως προς τη φορολογική υπόσταση και φορολόγηση της διανέμουσας εταιρείας
Επομένως, μία εταιρεία που εισπράττει μέρισμα από θυγατρική δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε όπως ένα φυσικό πρόσωπο που λαμβάνει μέρισμα.
Διανομή προς εταιρεία άλλου κράτους της Ε.Ε.
Υπάρχει αντίστοιχη απαλλαγή από παρακράτηση φόρου για ορισμένες ενδοομιλικές διανομές προς εταιρείες άλλων κρατών-μελών της Ε.Ε. Το άρθρο 63 ΚΦΕ προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μη παρακράτηση φόρου σε μερίσματα που καταβάλλονται σε εταιρεία της Ε.Ε.
Βασική προϋπόθεση είναι, μεταξύ άλλων, συμμετοχή τουλάχιστον 10% και διακράτηση για τουλάχιστον 24 μήνες, μαζί με τις λοιπές προϋποθέσεις της διάταξης.
Σε διασυνοριακές περιπτώσεις πρέπει πάντοτε να εξετάζεται και η εφαρμοζόμενη Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (ΣΑΔΦ), καθώς και η Οδηγία Μητρικών-Θυγατρικών.
ΓΕΜΗ και διανομή κερδών
Η εταιρική απόφαση δεν είναι απλώς ένα λογιστικό έγγραφο.
Για τις Α.Ε. ο ν. 4548/2018 προβλέπει συγκεκριμένες πράξεις δημοσιότητας. Η Γενική Γραμματεία Εμπορίου αναφέρει ειδικά ότι η διανομή κερδών και προαιρετικών αποθεματικών μέσα στην τρέχουσα χρήση, καθώς και το προσωρινό μέρισμα του άρθρου 162, αποτελούν πράξεις που συνδέονται με δημοσιότητα στο ΓΕΜΗ.
Στις Ι.Κ.Ε. υπάρχει πρακτική και ερμηνευτική εφαρμογή των κανόνων δημοσιότητας για διανομή κερδών παρελθουσών χρήσεων, με αναλογική εφαρμογή του άρθρου 162 παρ. 3 του ν. 4548/2018.
Στις Ο.Ε. και Ε.Ε. η απόφαση διανομής δεν υποβάλλεται σε δημοσιότητα στο ΓΕΜΗ.
Συνεπώς, πριν από την υποβολή στο ΓΕΜΗ πρέπει να ελέγχεται η συγκεκριμένη νομική μορφή και η ακριβής εταιρική πράξη.
Διανομή κερδών προηγούμενων χρήσεων
Δεν είναι απαραίτητο κάθε χρόνο να διανέμονται όλα τα κέρδη. Ένα μέρος μπορεί να παραμείνει ως «κέρδη εις νέο» / «αποτελέσματα εις νέο» και να διανεμηθεί σε μεταγενέστερη χρήση, εφόσον εξακολουθούν να πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερα στην Α.Ε., το άρθρο 159 συνυπολογίζει στον προσδιορισμό του ανώτατου ποσού διανομής και τα κέρδη προηγούμενων χρήσεων που δεν έχουν διατεθεί.
Επομένως, η ύπαρξη μεγάλου υπολοίπου «κέρδη εις νέο» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ολόκληρο το ποσό μπορεί να μεταφερθεί στους μετόχους.
Διανομή σε φυσικό πρόσωπο ή σε εταιρεία
Η διάκριση είναι πολύ σημαντική.
Όταν ο δικαιούχος είναι φυσικό πρόσωπο: Κατά τον γενικό κανόνα εφαρμόζεται ο φόρος μερισμάτων 5%.
Όταν ο δικαιούχος είναι ελληνική εταιρεία: Εξετάζεται εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 48 ΚΦΕ για απαλλαγή ενδοομιλικών μερισμάτων.
Όταν ο δικαιούχος είναι εταιρεία άλλου κράτους της Ε.Ε.: Εξετάζεται το άρθρο 63 ΚΦΕ, η Οδηγία Μητρικών-Θυγατρικών και η τυχόν ΣΑΔΦ.
Όταν ο δικαιούχος είναι κάτοικος τρίτης χώρας: Πρέπει να ελεγχθούν:
- ο ελληνικός ΚΦΕ
- η τυχόν Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας
- το φορολογικό καθεστώς του κράτους κατοικίας
- τυχόν κανόνες πραγματικού δικαιούχου
- οι προϋποθέσεις εφαρμογής τυχόν μειωμένου συντελεστή
Συχνές ερωτήσεις
Πόσος είναι ο φόρος μερισμάτων;
Για φυσικά πρόσωπα, ο φόρος μερισμάτων είναι 5% επί του μικτού μερίσματος. Παρακρατείται από την εταιρεία κατά τη διανομή και αποδίδεται στην ΑΑΔΕ.
Είναι υποχρεωτική η διανομή κερδών κάθε χρόνο;
Στην Ι.Κ.Ε., την Ε.Π.Ε. και τις προσωπικές εταιρείες όχι· οι εταίροι αποφασίζουν αν και πόσα κέρδη θα διανεμηθούν. Στην Α.Ε. ισχύει καταρχήν ελάχιστο μέρισμα 35%, το οποίο μπορεί να μειωθεί ή να μη διανεμηθεί με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία.
Μπορώ να διανείμω κέρδη προηγούμενων χρήσεων;
Ναι. Τα κέρδη που έχουν παραμείνει ως «κέρδη εις νέο» μπορούν να διανεμηθούν σε επόμενη χρήση, εφόσον εξακολουθούν να πληρούνται οι προϋποθέσεις διανομής.
Πόση είναι η συνολική φορολογική επιβάρυνση των κερδών που διανέμονται;
Για μια κεφαλαιουχική εταιρεία που διανέμει σε φυσικό πρόσωπο, ο φόρος εταιρείας 22% και ο φόρος μερίσματος 5% οδηγούν σε συνολική επιβάρυνση περίπου 25,7% επί των φορολογητέων κερδών, όταν κρατείται και τακτικό αποθεματικό.
Πληρώνει φόρο μερίσματος μια εταιρεία που λαμβάνει μέρισμα από θυγατρική;
Όχι απαραίτητα. Αν η μητρική κατέχει τουλάχιστον 10% της θυγατρικής για τουλάχιστον 24 μήνες, μπορεί να εφαρμοστεί η απαλλαγή του άρθρου 48 ΚΦΕ, εφόσον πληρούνται και οι λοιπές προϋποθέσεις.
